علائم ابتلا ویروس HMPV چیست؟

عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفس در سال‌های اخیر توجه بسیاری از خانواده‌ها و کادر درمان را به خود جلب کرده‌اند. در کنار کرونا و آنفلوآنزا، ویروس‌های کم‌تر شناخته‌شده دیگری هم باعث تب، سرفه و تنگی نفس می‌شوند.

یکی از آن‌ها ویروس HMPV است که در کودکان، سالمندان و حتی بزرگسالان سالم هم می‌تواند علائم شبیه سرماخوردگی تا عفونت‌های شدید ریه ایجاد کند.​

در این مقاله از سایت تدسا طب به زبان ساده و بر اساس منابع علمی توضیح می‌دهیم که ویروس HMPV چیست؟ علائم آن در کودکان و بزرگسالان کدام است؟ چند روز طول می‌کشد؟ در چه شرایطی خطرناک می‌شود و چه زمانی مراجعه به پزشک یا استفاده از خدمات پزشکی در منزل تصمیم درستی است.؟ برای کسب اطلاعات بیشتر همراه ما باشید.

ویروس HMPV چیست؟

ویروس HMPV مخفف Human Metapneumovirus است؛ ویروسی تنفسی با RNA تک‌رشته‌ای که در سال ۲۰۰۱ برای نخستین بار در هلند شناسایی شد، اما بررسی نمونه‌های قدیمی نشان داد سال‌ها قبل هم عامل بخشی از عفونت‌های تنفسی بوده است.

این ویروس در خانواده پنوموویریده قرار می‌گیرد و از نظر رفتار بالینی شباهت زیادی با ویروس RSV دارد که در کودکان عامل شایع برونشیولیت است.​

انتقال HMPV از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه و عطسه، تماس نزدیک چهره به چهره و لمس سطوح آلوده به ترشحات بینی و دهان فرد بیمار رخ می‌دهد. این ویروس در همه گروه‌های سنی دیده می‌شود، اما کودکان خردسال، سالمندان و افراد با نقص ایمنی بیش از دیگران در معرض عفونت شدید و بستری شدن قرار دارند.​

ارتباط ویروس HMPV با سایر ویروس‌ها

ویروس HMPV از نظر علائم بالینی شباهت زیادی با RSV دارد و هر دو عامل اصلی برونشیولیت در کودکان زیر ۵ سال هستند، اما HMPV در بزرگسالان هم شیوع بیشتری نشان می‌دهد.

تفاوت اصلی این ویروس با آنفلوآنزا  در شروع تدریجی علائم HMPV و فقدان تب بسیار بالا در مراحل اولیه است، در حالی که آنفلوآنزا با لرز و بدن‌درد ناگهانی همراه می‌شود. کرونا هم علائم مشابهی ایجاد می‌کند، ولی از دست دادن بویایی و علائم گوارشی در آن برجسته‌تر از HMPV است.

مطالب مشابه: هانتا ویروس چیست؟

تفاوت بین ویروس HMPV و ویروس اچ پی وی HPV

شباهت نوشتاری دو اصطلاح HMPV و HPV باعث شده بخشی از کاربران تصور کنند این دو یک بیماری هستند، در حالی‌ که در پزشکی کاملاً از هم جدا در نظر گرفته می‌شوند. ویروس HMPV ویروسی تنفسی است که دستگاه تنفس فوقانی و تحتانی را درگیر می‌کند، اما HPV مخفف Human Papillomavirus و عامل اصلی زگیل پوستی و زگیل تناسلی است.​

HPV ارتباط نزدیکی با سرطان دهانه رحم و برخی سرطان‌های دیگر دارد، ولی ویروس HMPV چنین ارتباطی با سرطان نشان نداده و تمرکز آن بر ایجاد علائم تنفسی مانند تب، سرفه و تنگی نفس است.

به همین دلیل در پاسخ به این سؤال که «ویروس اچ پی وی» همان HMPV است یا نه، باید گفت خیر چرا که این دو، از نظر نوع ویروس، محل درگیری بدن، راه‌های انتقال و عوارض کاملاً متفاوت هستند.​

شباهت‌ها و تفاوت‌ها با ویروس جدید کرونا

ویروس HMPV در گروه ویروس‌هایی قرار می‌گیرد که علائم شبیه سرماخوردگی و آنفلوآنزا ایجاد می‌کنند و در دوران همه‌گیری کرونا، مواردی بوده که به دلیل تب، سرفه و تنگی نفس در ابتدا با کووید ۱۹ اشتباه شده‌اند.

در هر دو عفونت تب، سرفه، گرفتگی یا آبریزش بینی، خستگی و تنگی نفس دیده می‌شود، به همین دلیل فقط بر اساس علائم ظاهری نمی‌توان به صورت قطعی بین HMPV و کرونا تمایز گذاشت.​

برخی نشانه‌ها در کووید ۱۹ بیشتر دیده می‌شود؛ برای مثال از دست رفتن ناگهانی حس بویایی و چشایی، درد عضلانی گسترده و برخی مشکلات گوارشی در کرونا گزارش بالاتری دارند و در عفونت HMPV کمتر مطرح هستند.

در صورت نیاز به تفکیک، تشخیص قطعی از طریق آزمایش‌های اختصاصی مانند PCR برای ویروس‌های تنفسی انجام می‌شود که نوع ویروس را مشخص می‌کنند.​

جدول مقایسه علائم ویروس تنفسی HMPV، آنفلوآنزا و کرونا

علائم ابتلا به ویروس HMPV چیست؟

علائم ویروس HMPV در افراد مختلف به شکل متفاوتی ظاهر می‌شود؛ در بزرگسالان سالم معمولاً خفیف و شبیه سرماخوردگی است، اما در کودکان خردسال و سالمندان می‌تواند شامل درگیری عمیق‌تر ریه و علائم شدید‌تری باشد. برای بررسی دقیق علائم توجه به موارد زیر ضروری است:

علائم عمومی در بزرگسالان

در بسیاری از بزرگسالان سالم، علائم ویروس HMPV شبیه یک سرماخوردگی متوسط یا آنفلوآنزای خفیف است. علائم شایع عبارت‌اند از:​

• تب خفیف تا متوسط
• سرفه خشک یا همراه با خلط
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• گلودرد و خشکی گلو
• احساس خستگی و کوفتگی بدن

در بعضی افراد، به‌ویژه کسانی که زمینه بیماری ریوی مانند آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه دارند، سرفه، خس‌خس سینه و تنگی نفس شدت بیشتری پیدا می‌کند و گاهی نیاز به معاینه فوری توسط پزشک وجود دارد.

در صورت ادامه یافتن تب بالا، درد قفسه سینه یا دشواری در نفس کشیدن ساده، احتمال درگیری عمیق‌تر ریه مثل برونشیت یا ذات‌الریه مطرح می‌شود.

مطالب مشابه: تفاوت‌های آنفولانزا و سرماخوردگی و کرونا

علائم ویروس HMPV در کودکان

کودکان، به ویژه در سنین پیش‌دبستانی، یکی از شایع‌ترین گروه‌های درگیر با ویروس HMPV هستند و علائم آن در ابتدا می‌تواند شبیه سرماخوردگی ساده باشد. برخی نشانه‌های مهم در کودکان عبارت‌اند از:​

• سرفه مداوم، گاهی همراه با خس‌خس
• تب خفیف یا متوسط
• آبریزش بینی و عطسه
• بی‌حالی، خواب‌آلودگی و بی‌قراری
• کاهش اشتها و کم شدن میل به شیر یا غذا

در موارد شدیدتر، علائم به سمت درگیری عمقی‌تر دستگاه تنفس پیش می‌رود و کودک ممکن است دچار تنفس سریع، کشیدن پوست بین دنده‌ها هنگام دم، خس‌خس شدید یا کبودی لب‌ها و نوک انگشتان شود که از علائم هشدار است.

بروز علائمی مثل نفس‌نفس زدن هنگام استراحت، نوشیدن کم مایعات، خشک شدن دهان و کاهش تعداد دفعات ادرار نیاز به ارزیابی فوری توسط پزشک دارد.

علائم در سالمندان و بیماران دارای سیستم ایمنی ضعیف

سالمندان و افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای مثل نارسایی قلب، دیابت پیشرفته، بیماری‌های مزمن ریوی یا نقص ایمنی دارند، در مواجهه با ویروس HMPV بیشتر در معرض عفونت شدید قرار می‌گیرند.

در این افراد گاهی علائم از یک سرماخوردگی ساده فراتر می‌رود و با تب، سرفه شدید، تنگی نفس، خس‌خس، احساس خفگی و گاهی گیجی یا کاهش سطح هوشیاری همراه می‌شود.​

در این گروه، تشدید ناگهانی تنگی نفس، کاهش توان راه رفتن معمول، درد قفسه سینه یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی، زنگ خطری است که نیاز به مراجعه سریع به مراکز درمانی یا استفاده از خدمات ویزیت پزشک در منزل را مطرح می‌کند.

در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری سریع در مورد انتقال بیمار به بیمارستان یا مراقبت دقیق در خانه نقش مهمی در جلوگیری از عوارض شدید دارد.​

آیا ویروس HMPV کشنده است؟

در افراد سالم، بیشتر عفونت‌های ناشی از HMPV به شکل خفیف تا متوسط بروز می‌کند و پس از چند روز با مراقبت حمایتی برطرف می‌شود.

با این حال، در کودکان بسیار کوچک، سالمندان و افرادی که دچار نقص ایمنی یا بیماری‌های مزمن قلبی و ریوی هستند، مواردی از عفونت شدید ریه و حتی مرگ گزارش شده است.​

به نقل از سایت معتبر pmc.ncbi.nlm.nih.gov: در بزرگسالان مسن و پرخطر که به دلیل HMPV به پزشک مراجعه کرده‌اند، ۹.۳٪ موارد منجر به مرگ شده است​.

این بیماری یکی از علل بستری به دلیل برونشیولیت و پنومونی در کودکان و نیز تشدید ناگهانی بیماری ریوی در بزرگسالان محسوب می‌شود. در مراکز نگهداری سالمندان، مواردی از همه‌گیری کوچک HMPV با مرگ‌ومیر بالا در افراد بسیار آسیب‌پذیر ثبت شده که اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام را نشان می‌دهد.​

ویروس HMPV چند روز طول می‌کشد؟

دوره نهفتگی، یعنی فاصله بین ورود ویروس به بدن تا بروز علائم، برای HMPV حدود سه تا شش روز گزارش شده است. پس از شروع علائم، در افراد سالم، نشانه‌هایی مثل تب، سرفه و گرفتگی بینی معمولاً طی پنج تا هفت روز رو به کاهش می‌رود، هرچند سرفه خشک ممکن است کمی طولانی‌تر باقی بماند.​

شدت و طول مدت بیماری در کودکان کوچک، سالمندان یا بیماران با بیماری زمینه‌ای بیشتر است و در صورت درگیری ریه به شکل برونشیولیت یا ذات‌الریه، بهبودی کامل شاید چند هفته زمان بخواهد.

فرد مبتلا در روزهای ابتدایی بیماری و زمانی که تب و سرفه فعال دارد، بیشترین احتمال انتقال ویروس به دیگران را دارد، بنابراین در این دوره رعایت فاصله، استفاده از ماسک و بهداشت دست اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.​

مطالب مشابه: کرونای نیمبوس چیست؟

راه‌های تشخیص و درمان ویروس HMPV

برای تشخیص این ویروس روش‌های متعددی وجود دارد که در ادامه به رایج‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

روش‌های تشخیص

در مراحل اولیه، پزشک با گرفتن شرح‌حال دقیق، بررسی زمان شروع علائم و معاینه ریه‌ها با گوشی پزشکی برآوردی از شدت درگیری دستگاه تنفس انجام می‌دهد. معاینه فیزیکی به تنهایی نوع دقیق ویروس را نشان نمی‌دهد، اما در صورت نیاز، تست‌های آزمایشگاهی اختصاصی سفارش می‌شود.​

رایج‌ترین روش تشخیص HMPV تست مولکولی مثل PCR روی نمونه ترشحات بینی یا حلق است که در آزمایشگاه‌های ویروس‌شناسی انجام می‌شود و علاوه بر HMPV، ویروس‌هایی مانند آنفلوآنزا و RSV را هم مشخص می‌کند.

در موارد مشکوک به ذات‌الریه یا عوارض شدید، امکان دارد تصویربرداری از قفسه سینه مثل رادیوگرافی یا سی‌تی‌اسکن برای ارزیابی وضعیت ریه‌ها لازم باشد.​

درمان و مراقبت در منزل

در حال حاضر درمان اختصاصی ضدویروسی برای HMPV در دسترس نیست و درمان بیشتر بر پایه کنترل علائم و کمک به بدن برای عبور از دوره بیماری است. توصیه‌های کلی برای مراقبت در منزل شامل موارد زیر است:​

• استراحت کافی و کاهش فعالیت‌های سنگین
• مصرف مایعات گرم مانند آب، سوپ و دمنوش برای جلوگیری از کم‌آبی
• استفاده از مسکن و تب‌بر با تجویز پزشک برای کنترل تب و درد
• استفاده از سرم شستشوی بینی در کودکان و بزرگسالان برای کاهش گرفتگی بینی

در افراد دارای بیماری زمینه‌ای، گاهی نیاز است تنظیم داروهای قبلی مثل داروهای قلب و ریه با نظر پزشک انجام شود تا فشار اضافی به بدن وارد نشود.

برای بیماران پرخطر که خروج از منزل برای مراجعه به مراکز درمانی دشوار است، استفاده از خدمات پزشک یا پرستار در منزل راهی برای پایش وضعیت علائم و دریافت درمان حمایتی تحت نظارت حرفه‌ای به شمار می‌آید؛ در این زمینه مراکزی مانند تدسا طب خدمات ویزیت پزشک عمومی در منزل تهران ارائه می‌دهند.​

درمان دارویی و پیگیری پزشکی

داروهای ضدویروسی اختصاصی برای HMPV در راهنماهای درمانی عمومی توصیه نشده‌اند و رویکرد درمان بیشتر حمایتی است، یعنی تمرکز بر کنترل تب، سرفه و پیشگیری از عوارض است. تب‌برها، شربت‌های ضدسرفه، داروهای بازکننده راه هوایی در بیماران آسمی و در صورت بروز عفونت باکتریال ثانویه، آنتی‌بیوتیک‌ها با نظر پزشک تجویز می‌شوند.​

اگر علائم در طی سه تا پنج روز بدتر شود، به‌خصوص اگر تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه خلط‌دار خونی یا تب بالا که پایین نمی‌آید ظاهر شود، نیاز به ویزیت مجدد و ارزیابی دقیق‌تر مطرح است.

در این وضعیت، گاهی لازم است بیمار در خانه تحت پایش منظم فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس و سطح اکسیژن خون قرار بگیرد که توسط تیم‌های درمانی فعال در منزل امکان‌پذیر است.​

راه‌های پیشگیری از ابتلا به  HMPV

پیشگیری در ویروس‌های تنفسی اصول مشترکی دارد و HMPV هم از این قاعده جدا نیست. مهم‌ترین توصیه‌ها برای کاهش خطر ابتلا عبارت‌اند از:​

• شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون برای حداقل ۲۰ ثانیه
• استفاده از محلول‌های الکلی در مواقعی که دسترسی به آب و صابون نیست
• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه با دستمال یا آرنج
• خودداری از لمس چشم، بینی و دهان با دست آلوده

بهتر است در فصل‌هایی که شیوع بیماری‌های تنفسی بیشتر است، تماس نزدیک با افراد بیمار، به‌خصوص برای کودکان، سالمندان و افراد با بیماری‌های زمینه‌ای محدود شود.

واکسن اختصاصی برای HMPV هنوز وارد کاربرد بالینی عمومی نشده است، بنابراین رعایت بهداشت فردی و تهویه مناسب فضا در خانه، مدرسه و محل کار نقش اصلی در پیشگیری دارد.​

تفاوت ویروس تنفسی HMPV با سایر عفونت‌های فصلی

ویروس HMPV در کنار ویروس‌های دیگری مانند راینوویروس، آنفلوآنزا، RSV و کرونا در دسته علل شایع عفونت‌های تنفسی فصلی قرار می‌گیرد.

تفاوت اصلی HMPV با برخی از این ویروس‌ها، الگوی درگیری سنی و نوع عوارض است؛ برای نمونه، در بسیاری از مطالعات HMPV به عنوان یکی از علل مهم برونشیولیت و ذات‌الریه در کودکان بستری معرفی شده است.​

در بزرگسالان سالم، عفونت HMPV اغلب شبیه سرماخوردگی یا آنفلوآنزای خفیف باقی می‌ماند، اما در افراد دارای بیماری مزمن قلب و ریه، منجر به تشدید ناگهانی بیماری زمینه‌ای و نیاز به بستری می‌شود.

دانستن این تفاوت‌ها کمک می‌کند خانواده‌ها در مواجهه با علائم تنفسی، به‌ویژه در کودکان و سالمندان، حساس‌تر بوده و در صورت طولانی شدن یا شدت گرفتن نشانه‌ها، پیگیری پزشکی را به تعویق نیندازند.

مطالب مشابه: ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) و بیماری ایدز

​

عوارض احتمالی ویروس HMPV

بیشتر عفونت‌های ناشی از HMPV در سطح دستگاه تنفس فوقانی باقی می‌مانند و پس از چند روز بهبود می‌یابند، اما در گروه‌های پرخطر احتمال بروز عوارض جدی‌تر وجود دارد.

در کودکان خردسال، سالمندان و افرادی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای هستند، ویروس می‌تواند عمیق‌تر به ریه‌ها نفوذ کند و عوارض تنفسی شدیدی ایجاد کند.​ مهم‌ترین عوارض اصلی ویروس HMPV عبارت‌اند از:

۱.برونشیت:

التهاب مجاری تنفسی بزرگ‌تر (برونش) است که سرفه پیدرپی و مداوم را سبب می‌شود؛ این عارضه معمولاً پس از کاهش تب برجسته می‌شود و می‌تواند چند هفته طول بکشد. در بزرگسالان دارای بیماری انسدادی مزمن ریه، برونشیت می‌تواند تنگی نفس و خس‌خس شدیدی ایجاد کند که نیاز به بازنگری داروهایشان دارد.​

۲.برونشیولیت:

التهاب برونشیول‌ها (مجاری تنفسی کوچک‌تر) است که بیشتر در کودکان زیر ۲ سال دیده می‌شود و سبب تنگی نفس، خس‌خس و تنفس سریع می‌شود. در موارد شدید، کودک ممکن است نیازمند اکسیژن‌تراپی و بستری در بخش مراقبت ویژه باشد و گاهی نیاز به حمایت تنفسی مکانیکی وجود دارد.​

۳.ذات‌الریه (پنومونی):

عفونت بافت ریوی است که با تب، سرفه خلط‌دار و درد قفسه سینه همراه می‌شود و می‌تواند با علائم تنگی نفس شدید ظاهر شود. در سالمندان و بیماران با ضعف ایمنی، ذات‌الریه ناشی از HMPV می‌تواند تشدید سریعی داشته و نیاز به بستری فوری و درمان تهاجمی داشته باشد.​

۴.حملات آسم:

در بیماران دارای سابقه آسم، ویروس HMPV می‌تواند باعث تشدید ناگهانی و حملات شدید آسم شود که با تنگی نفس حاد و خس‌خس سینه شامل است. این حملات گاهی نیاز به مراجعه فوری به بخش اورژانس و استفاده از داروهای طوارئ مثل برونکودیلاتورها دارد.​

۵.تشدید بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD):

بیماران دارای COPD وقتی مبتلا به HMPV می‌شوند، دچار افزایش ناگهانی تنگی نفس، تغییر رنگ خلط و افت تدریجی توان راه رفتن می‌شوند. این تشدید می‌تواند منجر به نارسایی تنفسی حاد شود و بیمار ممکن است نیاز به بستری، اکسیژن‌تراپی و تنظیم مجدد داروهای ریوی داشته باشد.​

نقش مراقبت در منزل در درمان HMPV

برای بسیاری از بیماران مبتلا به HMPV که علائم متوسط دارند، مراقبت در منزل با نظارت پزشک و پرستار گزینه مناسبی است و کمک می‌کند از رفت‌وآمد غیرضروری به مراکز شلوغ درمانی جلوگیری شود.

در این شرایط، خدماتی مانند ویزیت پزشک در خانه، پایش سطح اکسیژن، تزریقات و سرم‌تراپی در منزل، آموزش به خانواده در مورد علائم خطر و تنظیم برنامه دارویی اهمیت زیادی دارد.​

خانواده‌ها می‌توانند در صورت دشواری انتقال بیمار به بیمارستان یا نگرانی از ازدحام مراکز درمانی، از سرویس‌های درمانی در منزل استفاده کنند؛ مجموعه‌هایی مانند تدسا طب این نوع خدمات را به صورت هدفمند برای بیماران تنفسی و گروه‌های پرخطر در خانه ارائه می‌دهند.

در این قالب، بیمار در محیط آشنا و آرام خانه تحت مراقبت قرار می‌گیرد و همزمان از مزایای نظارت حرفه‌ای بهره‌مند می‌شود.

نتیجه‌گیری

ویروس HMPV یکی از عوامل مهم عفونت‌های تنفسی است که در کودکان، سالمندان و افراد با ضعف سیستم ایمنی نقش پررنگ‌تری دارد و شناخت علائم آن به خانواده‌ها کمک می‌کند در زمان مناسب اقدام کنند.

تب، سرفه، گرفتگی بینی، گلودرد و در موارد شدید، تنگی نفس و علائم درگیری ریه، از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند، به‌خصوص اگر چند روز پس از شروع به جای بهتر شدن، روند بدتر شدن پیدا کنند.​

در بیماران پرخطر، تأخیر در مراجعه به پزشک خطر عوارضی مثل ذات‌الریه و نارسایی تنفسی را بالا می‌برد و استفاده از ویزیت پزشکی و مراقبت پرستاری در خانه می‌تواند نقش مهمی در پایش منظم و درمان به‌موقع داشته باشد؛ در این میان، مراکز ارائه‌دهنده خدمات درمانی در منزل مانند تدسا طب به خانواده‌ها این امکان را می‌دهند که بخشی از مراقبت‌ها را در محیط خانه دریافت کنند.