تزریق آمپول زیر جلدی یکی از روشهای پرکاربرد در پزشکی است که دارو را به لایه چربی زیر پوست وارد میکند. این شیوه معمولاً برای داروهایی استفاده میشود که نیاز به جذب آهسته و تدریجی در بدن دارند.
از جمله موارد رایج استفاده از آن میتوان به تزریق انسولین، انوکساپارین و برخی واکسنها اشاره کرد. آشنایی با اصول صحیح انجام تزریق زیر جلدی نهتنها به افزایش اثربخشی دارو کمک میکند، بلکه احتمال بروز عوارض پوستی را نیز کاهش میدهد.
در ادامه این مطلب با روش گامبهگام تزریق، محلهای مناسب بدن، زاویۀ تزریق و تفاوت آن با سایر روشها آشنا خواهید شد.
تزریق زیر جلدی چیست و چه کاربردی دارد؟
تزریق زیر جلدی نوعی روش تزریق دارو است که در آن سوزن به لایه چربی بین پوست و عضله وارد میشود. این لایه بافتی نرم و دارای رگهای خونی ریز است و به همین دلیل دارو بهصورت آرام و تدریجی در بدن جذب میشود. پزشکان این روش را برای داروهایی تجویز میکنند که باید در بازه زمانی طولانیتری اثر کنند یا نیاز به تزریق مکرر دارند.
در تزریق زیر جلدی، برخلاف تزریق عضلانی، هدف رسیدن سریع دارو به جریان خون نیست، بلکه جذب آهسته و کنترلشده اهمیت دارد. این نوع تزریق برای بیماران دیابتی، افرادی که داروی ضدانعقاد دریافت میکنند یا نیاز به واکسیناسیون خاصی دارند بسیار متداول است. از مزیتهای آن میتوان به درد کمتر، آسیب کمتر به بافت و کنترل بهتر دوز دارو اشاره کرد.
داروهای رایج برای تزریق آمپول زیر جلدی
برخی داروها به طور اختصاصی برای تزریق زیر جلدی طراحی شدهاند. از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
انسولین
این دارو برای کنترل سطح قند خون در بیماران دیابتی استفاده میشود و تزریق زیر جلدی باعث میشود انسولین بهتدریج وارد جریان خون شود. این جذب تدریجی از افت یا افزایش ناگهانی قند جلوگیری میکند و کنترل بهتری ایجاد مینماید.
انوکساپارین
داروی ضدانعقاد است که برای جلوگیری از تشکیل یا گسترش لخته خون تجویز میشود. تزریق زیر جلدی این دارو جذب آهسته و مداوم آن را ممکن میسازد و خطر خونریزی یا آسیب عضلانی را کاهش میدهد.
هورمونهای رشد و برخی داروهای باروری
این داروها برای درمان اختلالات هورمونی و کمک به رشد یا باروری استفاده میشوند. جذب تدریجی از طریق تزریق زیر جلدی باعث میشود سطح هورمون در بدن بهصورت یکنواخت حفظ شود و اثر درمانی پایدار داشته باشد.
واکسیناسیون خاص: واکسنهایی مانند MMR و BCG
برای تحریک ایمنی بدن به روش زیر جلدی تزریق میشوند. این روش تماس نزدیکتر دارو با سلولهای ایمنی پوست را فراهم میکند و پاسخ ایمنی قویتر و ماندگارتری به دنبال دارد.
محلهای مناسب برای تزریق زیر جلدی
انتخاب محل تزریق تأثیر مستقیمی بر جذب دارو و راحتی بیمار دارد. بهترین نواحی برای تزریق آمپول زیر جلدی بخشهایی از بدن هستند که چربی زیرپوستی کافی دارند و عصب یا رگهای بزرگ در آنها کمتر است. رایجترین نقاطی که برای تزریق زیر جلدی انتخاب میشوند عبارتاند از:
تزریق زیر جلدی بازو
یکی از محلهای پرکاربرد، قسمت پشتی یا بیرونی بازو است. در این ناحیه، چربی کافی برای تزریق وجود دارد و جذب دارو به شکل متعادل انجام میشود. برای تزریق در بازو، باید بازو کمی آویزان باشد تا پوست شل شود و ورود سوزن راحتتر صورت گیرد.
تزریق زیر جلدی دور ناف
تزریق در اطراف ناف یکی از رایجترین روشها برای داروهایی مانند انسولین و انوکساپارین است. محل مناسب، ناحیهای در فاصله دو تا پنج سانتیمتری از ناف است. این قسمت جذب یکنواختی دارد؛ اما نباید دقیقاً در خود ناف یا نواحی کبود و زخمی تزریق شود.
محل تزریق زیر جلدی در ران
جلوی ران، مخصوصاً بخش فوقانی آن، محل مناسبی برای افرادی است که خودشان تزریق را انجام میدهند. پوست در این ناحیه ضخیمتر است و چربی کافی دارد. باید هر بار محل تزریق را کمی تغییر داد تا از التهاب و حساسیت جلوگیری شود.
نحوه تزریق آمپول زیر جلدی در شکم
بسیاری از بیماران برای تزریق داروهایی مانند انوکساپارین از ناحیه شکم استفاده میکنند. در این روش، فرد روی تخت یا صندلی راحت مینشیند، پوست شکم را بین انگشت شست و اشاره میگیرد و سوزن را در زاویه ۴۵ تا ۹۰ درجه وارد میکند. شکم از نظر جذب دارو عملکرد مطلوبی دارد و معمولاً درد یا کبودی در آن کمتر است. البته باید مراقب بود در محل زخم، خال یا کبودی تزریق انجام نشود.
آموزش گامبهگام نحوه تزریق زیر جلدی
برای انجام صحیح تزریق زیر جلدی باید چند مرحله بهصورت دقیق و با رعایت اصول بهداشتی انجام شود. این روش در ظاهر ساده است اما دقت در جزئیات، مانند انتخاب محل مناسب، زاویه ورود سوزن و آمادهسازی دارو، نقش مهمی در اثربخشی دارو و پیشگیری از عوارض دارد. در ادامه مراحل تزریق به زبان ساده توضیح داده شده است:
وسایل موردنیاز
- سرنگ یا قلم انسولین
- داروی موردنظر
- پنبه و الکل
- ظرف مخصوص زبالههای تیز (برای دفع سوزن استفادهشده)
طریقه تزریق آمپول زیر جلدی به شرح زیر بوده و لازم است تمام مراحل با دقت و آرامش انجام شوند. این روش نیازمند رعایت بهداشت، انتخاب محل مناسب و زاویه درست ورود سوزن است تا دارو بهدرستی در بافت چربی جذب شود. اجرای دقیق مراحل زیر به پیشگیری از درد، التهاب و عوارض احتمالی کمک میکند. این مراحل عبارتاند از:
۱.شستوشوی دست و آمادهسازی محیط
پیش از شروع کار، دستان باید با آب و صابون شسته و خشک شوند. سطح کار باید تمیز و روشن باشد تا آلودگی به دارو یا پوست منتقل نشود.
۲.آمادهکردن سرنگ یا قلم انسولین
در این مرحله باید دارو بررسی شود تا تاریخ مصرف گذشته نباشد و تغییر رنگ نداشته باشد. در صورت استفاده از سرنگ، باید حبابهای هوا خارج شوند تا تزریق دقیق انجام گیرد.
۳.انتخاب محل تزریق
محل تزریق باید سالم، بدون زخم و تمیز باشد. بهتر است هر بار محل تزریق تغییر داده شود تا از التهاب یا تشکیل گره جلوگیری شود.
۴.زاویه تزریق زیر جلدی
زاویه تزریق بسته به ضخامت پوست و میزان چربی متغیر است. در افراد لاغر زاویه ۴۵ درجه مناسب است، درحالیکه در افراد چاق یا در تزریق با سرنگ انسولین میتوان زاویه ۹۰ درجه را انتخاب کرد.
۵.انجام تزریق
پوست ناحیه انتخابشده را بین دو انگشت بگیرید، سوزن را با حرکت سریع وارد کنید، دارو را بهآرامی تزریق کنید و سپس سوزن را خارج نمایید. پس از آن میتوان با پنبه تمیز محل را کمی فشار داد، ولی نباید آن را ماساژ داد.
۶.مراقبت پس از تزریق
پس از تزریق، محل موردنظر باید بررسی شود. در صورت قرمزی یا تورم، استفاده از کمپرس سرد مفید است. رعایت بهداشت، تعویض محل تزریق و دفع صحیح سوزن اهمیت زیادی دارد.
نحوه تزریق زیر جلدی با سرنگ انسولین
سرنگ انسولین مخصوص تزریقهای زیر جلدی طراحی شده و سوزن آن بسیار نازک است تا ورود آن به پوست کمترین درد را ایجاد کند. این سرنگها معمولاً مدرج هستند و به فرد کمک میکنند دوز دقیق دارو را تزریق کند.
بیماران دیابتی معمولاً از این نوع سرنگ برای تزریق روزانه انسولین استفاده میکنند. هنگام استفاده باید سرنگ فقط برای یکبارمصرف شود تا از عفونت جلوگیری شود. اجرای دقیق مراحل زیر به پیشگیری از درد، التهاب و عوارض احتمالی کمک میکند.
- آمادهسازی وسایل: سرنگ انسولین، دارو، پنبه و الکل را آماده کنید و مطمئن شوید محیط تمیز و آرام است.
- شستوشوی دستها: دستان را با آب گرم و صابون شسته و کاملاً خشک کنید تا از ورود آلودگی به پوست جلوگیری شود.
- بررسی دارو: تاریخ انقضا و شفافیت دارو را بررسی کنید و از عدم وجود ذرات یا تغییر رنگ مطمئن شوید.
- پر کردن سرنگ: مقدار دقیق دارو را باتوجهبه دستور پزشک در سرنگ بکشید و حبابهای هوا را خارج کنید.
- انتخاب محل تزریق: شکم، بازو یا ران از مناسبترین نواحی برای تزریق انسولین هستند. هر بار محل را کمی تغییر دهید تا پوست تحریک نشود.
- ضدعفونی پوست: نقطه انتخابشده را با پنبه آغشته به الکل تمیز کنید و چند ثانیه صبر کنید تا خشک شود.
- انجام تزریق: پوست را بین انگشت شست و اشاره بگیرید و سوزن را در زاویه ۴۵ تا ۹۰ درجه وارد کنید، سپس دارو را بهآرامی تزریق نمایید.
- خارج کردن سوزن: پس از تزریق، سوزن را سریع و بااحتیاط بیرون آورده و محل را با پنبه تمیز فشار دهید بدون اینکه ماساژ دهید.
- بررسی محل تزریق: در صورت مشاهده قرمزی یا کبودی، از کمپرس سرد برای کاهش تحریک استفاده کنید.
- دورانداختن سوزن: سوزن استفادهشده را در ظرف ایمن بیندازید و هرگز آن را دوباره مورداستفاده قرار ندهید.
نحوه تزریق زیر جلدی انوکساپارین در بازو
انوکساپارین دارویی ضدانعقاد است که از تشکیل لخته خون جلوگیری میکند. این دارو معمولاً در بیمارانی که پس از عمل جراحی یا بستری در معرض خطر لخته هستند تجویز میشود. برای تزریق در بازو، پوست باید تمیز باشد و سوزن در بخش پشتی بازو با زاویه ۴۵ درجه وارد شود.
تزریق آرام و دقیق اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انوکساپارین در صورت ورود اشتباه به عضله میتواند موجب کبودی و درد شود. مراحل این تزریق به شرح زیر است:
- آمادهسازی تجهیزات: سرنگ آماده انوکساپارین، دستکش استریل، پنبه، الکل و ظرف ایمن مخصوص زبالههای تیز را در دسترس قرار دهید. پیش از شروع، از سالم بودن بستهبندی و تمیز بودن محیط اطمینان حاصل کنید.
- شستوشوی دستها: دستان را با آب گرم و صابون به طور کامل شستوشو دهید و سپس خشک کنید. رعایت این مرحله از انتقال باکتری و آلودگی به پوست یا دارو جلوگیری میکند.
- بررسی سلامت دارو: مایع داخل سرنگ باید شفاف و بدون ذرات باشد. تغییر رنگ یا وجود ناخالصی نشانه فساد دارو است و نباید از آن استفاده شود.
- انتخاب محل تزریق: برای تزریق در بازو، قسمت پشتی یا خارجی بازو انتخاب میشود؛ جایی که لایه چربی زیرپوستی وجود دارد. از تزریق در محلهایی با کبودی، زخم یا التهاب خودداری کنید.
- ضدعفونی پوست: با پنبه آغشته به الکل محل تزریق را تمیز کنید و چند ثانیه منتظر بمانید تا الکل خشک شود. تزریق روی پوست مرطوب باعث سوزش و درد میشود.
- تشکیل چین پوستی: پوست محل انتخابشده را با دو انگشت بهآرامی بگیرید تا یک چین پوستی تشکیل شود. این کار کمک میکند دارو به لایه چربی تزریق شود و وارد عضله نگردد.
- واردکردن سوزن: سوزن را در زاویه حدود ۴۵ درجه نسبت به سطح پوست وارد کنید. در این زاویه، دارو به نرمی وارد بافت چربی شده و جذب مناسبتری خواهد داشت.
- تزریق آرام دارو: دارو را بهصورت آهسته تزریق کنید تا از بروز درد، کبودی یا فشار در بافت جلوگیری شود. تزریق سریع ممکن است باعث تحریک موضعی شود.
- خارجکردن سوزن: پس از اتمام تزریق، سوزن را بهآرامی و بدون چرخاندن از پوست خارج کنید. سپس با پنبه تمیز محل را به مدت چند ثانیه فشار دهید؛ ولی آن را ماساژ ندهید.
- کنترل وضعیت پوست: محل تزریق را بررسی کنید؛ اگر قرمزی یا کبودی خفیف مشاهده شد، میتوان با استفاده از کمپرس سرد آن را کاهش داد. در صورت بروز درد شدید یا تورم غیرعادی باید به پزشک اطلاع داده شود.
- دفع ایمن سوزن: سوزن و سرنگ مصرفشده را بلافاصله در ظرف مخصوص زبالههای تیز بیندازید. استفاده مجدد از سرنگ خطر انتقال عفونت را به همراه دارد و بهشدت ممنوع است.
تزریق زیر جلدی عمیق چیست؟
در برخی موارد، پزشک تزریق زیر جلدی عمیق را توصیه میکند. در این نوع تزریق، سوزن کمی بیشتر از حالت معمول وارد بافت چربی میشود تا دارو به لایههای پایینتر برسد.
این روش معمولاً برای داروهایی با حجم بیشتر یا نیاز به جذب کندتر انجام میشود. تنها افراد آموزشدیده یا پرستاران مجاز به انجام تزریق زیر جلدی عمیق هستند تا از آسیب به عضله یا رگ جلوگیری شود.
کدام واکسنها زیر جلدی تزریق میشوند؟
برخی واکسنها برای ایجاد پاسخ ایمنی بهتر باید در لایه چربی زیر پوست تزریق شوند. از مهمترین آنها میتوان به واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR) اشاره کرد.
همچنین واکسن BCG که برای پیشگیری از سل استفاده میشود معمولاً در ناحیه بازو و بهصورت زیر جلدی تزریق میشود. نوع تزریق برای هر واکسن بر اساس ویژگی دارو و واکنش سیستم ایمنی تعیین میشود و باید دقیقاً طبق دستور پزشک انجام شود.
عوارض تزریق اشتباه آمپول زیر جلدی
تزریق نادرست ممکن است منجر به بروز برخی عوارض شود که با رعایت اصول صحیح میتوان از آنها پیشگیری کرد. برخی از شایعترین عوارض تزریق اشتباه آمپول زیر جلدی عبارتاند از:
- التهاب و قرمزی: اگر دارو بهدرستی تزریق نشود یا پوست تمیز نباشد، التهاب یا قرمزی در محل ایجاد میشود.
- کبودی: فشار زیاد سوزن یا تزریق سریع باعث پارگی مویرگها و ایجاد کبودی میشود.
- درد یا سوزش: تزریق سریع یا زاویه نادرست ممکن است باعث احساس سوزش شود.
- واکنش آلرژیک: در موارد نادر، بدن به دارو واکنش آلرژیک نشان میدهد و باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
- آبسه یا عفونت: در صورت عدم رعایت بهداشت، باکتریها وارد پوست میشوند و آبسه ایجاد میکنند.
تفاوت تزریق زیر جلدی و داخل جلدی
تفاوت این دو روش در عمق و هدف تزریق است. در تزریق زیر جلدی، دارو در بافت چربی بین پوست و عضله تزریق میشود و جذب آن آهسته است. در تزریق داخل جلدی، سوزن فقط به لایه سطحی پوست وارد میشود و دارو در همان ناحیه باقی میماند. این روش بیشتر برای تستهای حساسیت یا واکسنهای خاص استفاده میشود.
| ویژگی | تزریق زیر جلدی | تزریق داخل جلدی |
| عمق سوزن | زیر پوست، در چربی | سطح پوست |
| سرعت جذب | آهسته و تدریجی | بسیار کند |
| موارد استفاده | انسولین، انوکساپارین | تست آلرژی، واکسن BCG |
| درد هنگام تزریق | خفیف | بیشتر |
نکات ایمنی و خطاهای رایج در تزریق زیر جلدی
در تزریق زیر جلدی، رعایت اصول ایمنی و پرهیز از اشتباهات جزئی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی خطای کوچک در زاویه سوزن، انتخاب محل یا آمادهسازی دارو میتواند باعث التهاب یا جذب نادرست دارو شود. این نکات مهم به شرح زیر است:
۱. استفاده از سرنگ استریل و یکبار مصرف الزامی است.
۲. دارو باید در دمای مناسب نگهداری شود.
۳. پیش از تزریق باید برچسب دارو بررسی شود تا از تزریق اشتباه جلوگیری شود.
۴. محل تزریق باید مرتب تغییر داده شود.
۵. هیچگاه داروهایی مانند انسولین و انوکساپارین در یک سرنگ تزریق نشوند.
۶. از ماساژدادن محل تزریق خودداری شود.
۷. در صورت بروز قرمزی شدید یا تب، باید با پزشک تماس گرفت
مزایای انجام تزریق زیر جلدی در منزل
برای بسیاری از بیماران، انجام تزریق در محیط خانه باعث کاهش اضطراب و صرفهجویی در زمان میشود. حضور پرستار مجرب در منزل اطمینان میدهد که دارو در محل مناسب و با زاویه صحیح تزریق شود. همچنین رعایت اصول استریل و بررسی وضعیت بیمار پس از تزریق از مزایای مهم این خدمات است.
تیم تدسا طب با استفاده از نیروهای آموزشدیده، خدمات تزریق در منزل و مراقبتهای پرستاری را با دقت و رعایت کامل اصول بهداشتی در منزل ارائه میدهد.
جمعبندی
تزریق زیر جلدی یکی از روشهای مؤثر برای رساندن دارو به بدن است که در بسیاری از درمانها کاربرد دارد. آشنایی با نحوه انجام آن، انتخاب محل مناسب و رعایت اصول بهداشتی باعث افزایش ایمنی و کاهش عوارض میشود. در صورت نیاز، انجام این تزریق با کمک پرستار متخصص در منزل بهترین گزینه برای اطمینان از صحت انجام کار و راحتی بیمار است.
یک پاسخ
سلام توضیحات ونکات آموزشی خیلی عالی بود.